Historia

Powstanie i działalność Caritas na terytorium Diecezji Zielonogórsko-Gorzowskiej

Działalność Związku Caritas w Polsce datuje się już od zakończenia I wojny światowej. Na terenie administracji apostolskiej w Gorzowie Wlkp. Związek Caritas został powołany do życia przez ks. Edmunda Nowickiego - administratora apostolskiego 15 lutego 1946 r. Swoim zasięgiem objął całą ziemię lubuską, dawne województwa szczecińskie i zielonogórskie oraz część województwa gdańskiego.

W słowie wstępnym dekretu ustanawiającego Związek Caritas w Gorzowie Wlkp. na teren administratury apostolskiej kamieńskiej, lubuskiej i prałatury pilskiej czytamy:

„Nie ma chrześcijaństwa bez miłości i jej wyrazu: miłosierdzia. Nie ma zatem duszpasterza i duszpasterstwa bez ożywionych promieni Chrystusowej caritas. (...) Czym jest słońce w przyrodzie, tym miłosierdzie w parafii. Tylko ten duszpasterz rozgrzeje serca i dusze miłością Boga, od którego bije ciepło miłości i miłosierdzia.”

Siedziba Związku Caritas znajdowała się w Gorzowie Wlkp. przy ul. Łokietka 16, a następnie przy ul. 30 Stycznia 2. Na funkcję dyrektora mianowany został ks. Rafał Markiton CM.

Działalność, oparta na zatwierdzonym statucie, rozwijała się w uruchamianych i prowadzonych dziełach pomocy oraz w oddziałach parafialnych Caritas (w parafiach miejskich i większych parafiach wiejskich) zgodnie z zatwierdzonym regulaminem.

Jak dalece rozwinęła się działalność, niech świadczy fragment pisma z 28 października 1946 r., jakie ks. administrator E. Nowicki skierował do księdza prymasa A. Hlonda:

Od stycznia do października zorganizowano i uruchomiono 143 parafialne oddziały Caritas, zorganizowano i uruchomiono 39 przedszkoli Caritas, 32 kuchnie ludowe, 14 przychodni lekarskich, 8 świetlic młodzieżowych, 2 sierocińce, 2 żłobki dziecięce, 2 stacje opieki nad matką z dzieckiem, 2 domy starców, 3 domy noclegowe, 3 szwalnie, szpital na 150 łóżek oraz bursę. Ponad 5.000 osób objętych było stałą opieką a 6.500 korzystało codziennie z darmowych obiadów.

W utworzonych punktach samarytańskich pomoc otrzymywało dziesiątki tysięcy osób potrzebujących.

Niewymierną pomoc stanowiły w tym trudnym dla administracji okresie dary otrzymywane od Polonii amerykańskiej (American Relief for Poland). Były to dary rzeczowe i pieniężne. Ofiarom wojny i repatriantom brakowało wszystkiego: odzieży, żywności, artykułów do produkcji rolnej. Również sytuacja materialna parafii i kościołów była tragiczna. Dary Polonii amerykańskiej w dużym stopniu zaspokoiły te potrzeby.

Lata 1946-50 był czasem wytężonej pracy i jednocześnie skutecznego rozwoju Caritas. Działalność opierała się na prowadzonych dziełach, w których opiekę i zaspokojenie potrzeb znajdowały wszystkie kategorie osób potrzebujących: od dzieci i niemowląt, poprzez młodzież akademicką, aż po osoby starsze i chore.

Zorganizowano także miejsca pracy; dla przykładu w Gorzowie Wlkp. istniał „Społeczny Warsztat Stolarski Caritas” (ul. Wał Okrężny 14) zatrudniający 11 pracowników, a przy ul. 30 Stycznia 2 działała „Szwalnia Caritas” dająca miejsca pracy 25 osobom.

Działalność Związku Caritas dotyczyła nie tylko sfery życia zapewniającej doczesny byt. Od początku troską objęty był cały człowiek - jego życie duchowe i fizyczne. Od 1945 obchodzony był (i jest do dzisiaj) TYDZIEŃ MIŁOSIERDZIA CHRZEŚCIJAŃSKIEGO. W swojej tematyce co roku zwracał szczególną uwagę na najpilniejsze i najtrudniejsze sprawy życia społeczno-religijnego. Przykładem niech posłuży hasło Tygodnia Miłosierdzia z 1945 roku: „Polaku, miej serce”.

Obok szeroko prowadzonej działalności związkowi Caritas głęboko na sercu leżała sprawa formacji swoich pracowników i działaczy. Krajowa centrala Caritas w Krakowie w okólniku z 10 kwietnia 1946 r. pouczała:

„Taka będzie Caritas w każdej diecezji i w całej Polsce, jacy w niej ludzie będą pracować. Dlatego fundamentalnym zadaniem diecezjalnych związków Caritas jest staranny dobór pracowników i ich wychowanie i szkolenie. Dlatego program pracy Związku musi na naczelnym miejscu uwzględnić kursy organizacyjne, rekolekcje zamknięte, miesięczne dni skupienia. (...) Bez głębokiego wyrobienia wewnętrznego i fachowego przygotowania praca nasza będzie nikła, niczym nie różniąca się od działalności świeckich instytucji humanitarnych.”

Działalność Związku rozwijałaby się coraz bardziej, gdyby nie pamiętny rok 1950. W tym to roku ówczesna władza ludowa  zarządzeniem ministrów: pracy i opieki społecznej, oświaty, oraz administracji publicznej z dnia 23 stycznia rozwiązała Związek Caritas Kościoła w Polsce (pobierz w pdf). W jego miejsce utworzone zostało „Zrzeszenie Katolików Caritas”, którego statut został zatwierdzony przez władze ludowego państwa.

W tej sytuacji 4 lutego 1950 roku administrator apostolski ks. Edmund Nowicki wydał „Dekret w sprawie rozwiązania Związku Caritas administracji apostolskiej”. Czytamy w nim między innymi:

„Po zamianowaniu państwowych zarządów przymusowych dla Caritas, a tym samym po wyrwaniu tej instytucji spod jedynie kompetentnej władzy Kościoła, dalsze prowadzenie tej instytucji przez kościelną władzę stało się niemożliwe. W tym stanie rzeczy i wobec niemożliwości ponoszenia odpowiedzialności za działalność instytucji, której kierownictwo jest lub ma być przejęte przez czynniki niekościelne - biskupi polscy stanęli wobec przykrej konieczności przystąpienia do rozwiązania dobroczynnej instytucji kościelnej Caritas.”

Jak ten proces przejęcia Związku Caritas przez władzę ludową wyglądał, niech zobrazują treści pieczątek z tamtego okresu: «Caritas Związek Administracji Apostolskiej Kamieńskiej, Lubuskiej i Prałatury Pilskiej w Gorzowie Wlkp. Zarząd Przymusowy», a następnie: «Zrzeszenie Katolików Caritas Ekspozytura Oddziału Wojewódzkiego w Gorzowie Wlkp., ul. 30 Stycznia 2».

Po rozwiązaniu kościelnej Caritas dzieło dobroczynne było kontynuowane. Wydział Charytatywny Kurii Biskupiej stał się czynnikiem zwierzchnim dla duszpasterstwa dobroczynnego.

Episkopat Polski powołał Komisję Charytatywną Episkopatu Polski. Istniejące parafialne oddziały Caritas stały się Parafialnymi Zespołami Charytatywnymi. Powołani zostali dekanalni referenci ds. dobroczynności. Do ich zadań należało: omawianie spraw z duszpasterstwa dobroczynności na konferencjach dekanalnych oraz zorganizowanie co miesiąc dnia skupienia dla pracowników charytatywnych.

Lata 60. i 70. w ordynariacie gorzowskim to nowy kształt służby bliźniemu i rozwój duszpasterstwa dobroczynnego w diecezji nadany przez ówczesnego jej ordynariusza - ks. biskupa Wilhelma Plutę. Jako wspaniały duszpasterz pozostawił po sobie cenny dorobek i w tej dziedzinie w postaci wydanych przez siebie rozporządzeń, m.in. L 2 - „Planowanie pracy charytatywnej w parafii”, L 7 - „Opieka nad chorymi”, a zwłaszcza L 15 - „O rozbudzaniu ducha czynnej miłości do bliźnich w każdej parafii” z 14 kwietnia 1973 r. W tym ostatnim czytamy:

„Miłość do Pana Boga bez miłości do bliźniego jest kłamstwem, jest niemożliwością wprost ze swoich założeń. Miłość do Boga sprawia, że wszyscy parafianie są dziećmi jednego Ojca i w tej wspólnocie miłości chcą pomagać zagrożonemu bratu: parafia jest wspólnotą braterską - usłużnej miłości. Jeżeli w parafii nie ma choćby najmniejszej liczby wiernych, którzy na co dzień żyją Bogiem, sobie nawzajem i dla ich otoczenia są braćmi serdecznymi - to słowo Boże w tysiącach lekcji katechizacji i w tysiącach kazań głoszone - nie będzie przyjęte przez świat jako prawda. Najskuteczniejszym apostolstwem, a dziś jeszcze u nas możliwym - jest szeroko pojęte duszpasterstwo charytatywne.” (GWK XI 1973, nr 15 str. 359-360)

Pasterzowi diecezji tak mocno leżało na sercu dzieło czynnej miłości bliźniego, iż list pasterski w 15. rocznicę sakry biskupiej poświęcił „Rozbudzaniu ducha braterskiej miłości w parafii”.

Zaangażowanie i pomoc w okresie stanu wojennego skierowane były w stronę osób internowanych i ich rodzin, a także dla całej społeczności diecezjalnej. Biskupi diecezji gorzowskiej dopominali się o możliwość korzystania z praktyk religijnych przez osoby internowane i więzione. Odwiedzając ich w miejscach odosobnienia, wspierali duchowo i jednocześnie występowali na drodze oficjalnej w ich imieniu. Utrzymując korespondencję z osobami internowanymi z terenu diecezji, którzy rozsiani” byli po całej Polsce, podtrzymywali ich na duchu poprzez świadomość jedności i bliskości w cierpieniu. Internowani z NSZZ Solidarność - Region Gorzowski w liście świątecznym z grudnia 1981 r. wysłanym z Ostrowa Wlkp. do ks. biskupa ordynariusza Wilhelma Pluty i ks. biskupa pomocniczego Pawła Sochy pisali m.in.:

„Internowani z Gorzowa Wlkp. wyrażają swe serdeczne podziękowanie za opiekę duchową, wsparcie moralne i pomoc materialną. Gorące Bóg zapłać składamy za odprawiane w naszej intencji modlitwy, które odczuwamy jako szczególny wyraz łączności i wspólnoty z diecezją.”

W lutym 1982 roku powołany został „Diecezjalny Komitet Pomocy Aresztowanym i Internowanym oraz ich Rodzinom”. Przewodniczył Komitetowi Bp Paweł Socha. Zadaniami były: zbieranie informacji o więźniach, internowanych, zwolnionych z pracy, organizowanie pomocy dla nich oraz dla ich rodzin, troska duszpasterska, pomoc prawna i medyczna. Grupa lekarzy i prawników włączyła się w pracę Komitetu. Swoimi oddziałami w Gorzowie Wlkp., Głogowie, Pile i Zielonej Górze obejmował teren całej diecezji, mając prawidłowe rozpoznanie potrzeb. Indywidualnie przekazywana była pomoc finansowa i rzeczowa, niosąc za każdym razem wsparcie duchowe.

Okres ten przyniósł także ogromną pomoc materialną dla wszystkich diecezjan. Z Europy Zachodniej i Stanów Zjednoczonych przysyłane były za pośrednictwem Komisji Charytatywnej Episkopatu Polski: żywność, odzież, środki higieniczne i czystości. Dystrybucją bezpośrednią zajmowały się parafialne Zespoły Charytatywne.

10 października 1990 roku Episkopat Polski reaktywował CARITAS POLSKĄ, duszpasterską instytucję charytatywną Episkopatu Polski. 40 Caritas diecezjalnych (w tym ordynariatu polowego) prowadzi działalność charytatywną na terenie kraju.

W dniu 26 listopada 1990 roku biskup gorzowski Józef Michalik wydał dekret ustanawiający CARITAS Diecezji Gorzowskiej, powołując ją do istnienia z dniem 1 grudnia 1990 roku. W treści dekretu powierzył działalność tej wznowionej instytucji diecezjalnej opiece Bożego Miłosierdzia oraz Patronki - Pani Rokitniańskiej Cierpliwie Słuchającej, ustanawiając jednocześnie święto Miłosierdzia Bożego świętem patronalnym Caritas diecezji. Pierwszym dyrektorem mianowany został bp Edward Dajczak, a jego zastępcą - siostra Maria Piętak USJK.
Wraz z przeniesieniem stolicy diecezji do Zielonej Góry i zmianą nazwy diecezji nazwa Caritas diecezjalnej została zmieniona na Caritas Diecezji Zielonogórsko-Gorzowskiej. Jej statut został zatwierdzony 11 lutego 1993 roku przez biskupa Józefa Michalika, a osobowość prawna została nadana przez Urząd Rady Ministrów Biuro ds. Wyznań - 12 sierpnia 1993 r.

Jedna z pierwszych inicjatyw Caritas Diecezji Zielonogórsko-Gorzowskiej było utworzenie stołówki dla ubogich, która rozpoczęła swoja działalność w Zielonej Górze przy ul. Kościlenej 6 w 1994 r.

Od 25.08.1993 r. do 16.02.2003 r. funkcję dyrektora Caritas diecezjalnej z nominacji biskupa diecezjalnego Adama Dyczkowskiego pełnił ks. Zygmunt Zimnawoda.

Od 23.08.2003 r. do 31.07.2013 r. Dyrektorem Caritas był  ks.kan.  Marek Kidoń.

Obecnie, od 01.08.2013r. Dyrektorem Caritas jest ks. Stanisław Podfigórny.

W strukturze Caritas Diecezji Zielonogórsko-Gorzowskiej podstawową jednostką organizacyjną jest Parafialny Zespół Caritas (PZC). Zasady działalności PZC reguluje statut Parafialnego Zespou Caritas nadawany przez Dyrektora Caritas Diecezji Zielonogórsko-Gorzowskiej zgodnie ze wzorem zatwierdzonym przez Biskupa Decezjalnego. Pierwszy wzór statut nadany został przez Biskupa Zielonogórsko-Gorzowskiego 28 października 1998 r. Obecnie obowiązuje wzór statutu z 28 września 2004 r. (pobierz w pdf)

1 września 2001 r. Dekretem Biskupa Diecezjalnego powołana została Środowiskowa Sekcja Caritas Diecezji Zielonogórsko-Gorzowskiej na Rzecz Dzieci i Młodzieży POMOC, a jej Koordynatorem został mianowany ks. Andrzej Kołodziejczyk. Głównym zadaniami Sekcji POMOC jest pomaganie w powstawaniu i funkcjonowaniu świetlic dla dzieci działających przy parafiach, a w szczególności prowadzonych przez Parafialne Zespoły Caritas, koordynowanie akcji wakacyjnej oraz rozwijanie inicjatyw służących niesieniu pomocy dla dzieci i młodzieży.

W październiku 2004 r. powstało Centrum Wolontariatu Caritas Diecezji Zielonogórsko-Gorzowskiej.

20 stycznia 2005 r. Caritas diecezjalna otrzymała status orgranizacji pożytku publicznego i została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym pod numerem 0000226818.

 

na górę